ĐÒN PHONG TỎA (Chương 1 – phần 2)

II. CHỐT THÔNG

Tiếp theo ta sẽ nghiên cứu một kiểu chốt khác, một kiểu chốt cực kì cơ động: chốt thông. Tuy về dài hạn thì việc ngăn chặn bầy chốt trung tâm như đã nói ở trên khá là khó khăn, nhưng chốt thông lại dễ phong tỏa hơn nhiều. Trong bất cứ trường hợp nào, nguyên tắc đối phó với chốt thông vẫn luôn đơn giản hơn. Tại sao lại như vậy? Là thế này, trung tâm chốt chỉ là một dạng của “đa số chốt.” Về lý thuyết mà nói, một khi đã nghiên cứu về đặc tính của đa số chốt ở trung tâm, ta cũng phải nghiên cứu về đa số chốt ở bên cánh. Giả sử ta chỉ quan tâm đến đa số chốt ở trung tâm đi nữa, thì muốn biết cách phong tỏa bầy chốt trung tâm, ta cũng phải nghiên cứu một chuỗi các vấn đề phức tạp, cụ thể:

(1) Đa số chốt có đặc tính như thế nào?

(2) Chốt thông thường được tạo ra từ đa số chốt như thế nào?

(3) Phải phòng thủ như thế nào khi gặp đa số chốt?

(4) Nguyên nhân nào tạo nên sức mạnh của đa số chốt trung tâm?

(5) Các biện pháp nào hiệu quả nhất khi gặp đa số chốt trung tâm?

Trước khi có thể trả lời toàn bộ các câu hỏi trên, ta phải nghiên cứu kĩ hơn về chốt thông, bởi chốt thông chính là kết tinh của đa số chốt. Hiểu rõ chốt thông sẽ giúp ta vận dụng uyển chuyển, linh hoạt hơn khi phải giải quyết các câu hỏi phức tạp về đa số chốt.

Như đã nói ở phần đầu, hầu như ai cũng biết rằng phải chặn đứng được chốt thông, dù chưa có nền tảng lý thuyết rõ ràng nào chống lưng cho tư tưởng này. Tôi đã tìm ra một lý thuyết nền tảng, và dù tôi đã định không công bố khám phá đó trước khi xuất bản quyển My System (Hệ thống của tôi), nhưng tôi sẽ tiết lộ ngay trong quyển sách này. Có ba lý do phải phong tỏa chốt thông:

1. Chốt thông vô cùng nguy hiểm, chỉ ngăn chặn từ xa là chưa đủ.

Xét thế cờ có chốt thông điển hình dưới đây:

Đen có một chốt thông. Quân chốt thông này là niềm tự hào của Đen, và vì vậy, rất tự nhiên, Đen điều quân bảo vệ chốt thông này (Nf6, Bb7) và hỗ trợ từ xa (Rd8).

Giờ câu hỏi đặt ra là: Liệu nên ngăn chặn từ xa bằng Nb3 và Bf2, hay phải phong tỏa luôn bằng Nd4?

Câu trả lời: Khi đối diện với tham vọng bành trướng của chốt thông, chỉ ngăn chặn từ xa là chưa đủ, bởi thông thường quân chốt thông như thế này vẫn sẽ tiếp tục tiến bước khi có cơ hội, dù đôi khi nó phải hy sinh cả bản thân mình vì nghĩa lớn. Ví dụ, quân chốt Đen vẫn sẽ đi d4. Sau khi Trắng ăn chốt, thì toàn bộ quân Đen làm nền phía sau bỗng nhiên sống dậy: Bb7 có nguyên đường chéo mở hướng thẳng vào vua đối phương, quân xe thì có ngay cột mở, và quân mã có thêm một ô trung tâm để ngự. Ta đã bàn sâu về xu hướng tiến quân cảm tử này (để tạo cột mở) ở phần trước (mục b). Đây là một đặc trưng thú vị của quân chốt.

Như vậy, lý do thứ nhất phải phong tỏa chốt là: quân chốt thông—như tôi hay nói đùa—là một tay tội phạm nguy hiểm, và chỉ phân bổ cảnh sát trông chừng từ xa (Nb3 và Bf2) là chưa đủ. Không, tên tội phạm này phải vào tù. Phải tước hết tự do của hắn bằng cách phong tỏa với Nd4.

2. Ô phong tỏa thường rất an toàn.

Lý do thứ hai phải phong tỏa chốt chính là tư tưởng tối ưu hóa ưu thế nhỏ. Trên phương diện chiến lược, ván cờ luôn được quyết định từ những ưu thế nhỏ. Ngay từ đầu, ta nên luyện ngay tư tưởng trân trọng các ưu thế mình có được dù nhỏ đến thế nào. Người mới tập chơi chỉ vui khi chiếu hết được đối phương, hoặc ít nhất là bắt được hậu (vì trong mắt người mới tập chơi, chỉ khi lời hậu trở lên thì ưu thế mới rõ ràng). Người chơi chuyên nghiệp phải khác. Ta phải thấy vui khi tìm được một mắt xích kém trong cấu trúc chốt đối phương ở trong góc khuất bàn cờ! Tư tưởng tối ưu hóa chính là nền tảng cơ bản nhất của phong cách chơi theo vị trí chiến lược. Và cũng chính tư tưởng tối ưu hóa này là thứ giúp ta có sức mạnh tìm ra được những tia hy vọng dù nhỏ nhoi trong những tình huống ngặt nghèo nhất. Ví dụ, đối diện với chốt thông quả thực chẳng khác nào đang phải đối diện với một con quỷ nhỏ. Nhưng ngay cả con quỷ đôi khi cũng đem lại lợi ích. Khi phong tỏa chốt thông, ta đồng thời cũng nấp đằng sau quân chốt này. Nói cách khác, quân phong tỏa sẽ vô cùng an toàn, không hề sợ tấn công vỗ mặt. Ví dụ:

Chốt thông của Đen ở e4. Quân phong tỏa—Ne3—không hề sợ xe Đen. Nói cách khác, mã Trắng an toàn.

Nên chú ý rằng quân phong tỏa, ngoại trừ nghĩa vụ khó chịu là phải phong tỏa chốt đối phương, thì nhìn chung thường có vị trí đứng rất tuyệt vời. Nếu không có ưu điểm này, rõ ràng việc bỏ một quân đứng cố định chỉ để canh chừng chốt đối phương là lãng phí vô cùng. Trên thực tế, những ô phong tỏa lại thường là các vị trí đóng quân rất hấp dẫn:

(1) Quân đối phương không tấn công vỗ mặt được.

(2) Ô phong tỏa cũng thường là ô tiền đồn, đóng quân rất vững.

(3) Quân phong tỏa vẫn có đủ sự cơ động để di chuyển sang mặt trận khác khi cần thiết.

Hình dưới đây (trích ván A. Nimzowitsch – A. Nilsson) biểu diễn sự cơ động này, đồng thời cũng cho thấy ô phong tỏa cũng là ô tiền đồn.

Trong Khai cuộc Gambit Hậu, Đen thường có chốt cô lập d5. Dù nó vẫn còn phải dè chừng chốt Trắng ở e3, nhưng ta cũng có thể xem nó phân nửa là chốt thông. Tham vọng bành trướng của chốt d5 rất lớn, hơn nữa quân chốt này lại nằm ở trung tâm. Vậy d4 là ô phong tỏa. Giờ đây Trắng có cột d và một ô tăng cường rất mạnh: ô d4.

Ta nên dùng quân đặt ở các ô tăng cường để biến nó thành tiền đồn. Rõ ràng, ô d4 giờ đây hóa ra rất quan trọng về mặt chiến lược.

3. Đòn phong tỏa chốt tạo ảnh hưởng lớn đến toàn cục diện trận đấu.

Người ta hay nghĩ rằng phong tỏa chốt chỉ gây ảnh hưởng cục bộ: Chốt đối phương bị chặn đứng, và chỉ quân chốt đó bị ảnh hưởng mà thôi. Ý tưởng này hoàn toàn sai lầm. Trên thực tế, một bộ phận lớn quân đối phương chịu ảnh hưởng từ phong tỏa—một phần lớn bàn cờ đối phương bị khống chế không thể điều chuyển tự do. Thậm chí đôi khi toàn bộ một khu vực nào đó của họ bị đóng băng. Nói cách khác, “đòn điểm huyệt” lan từ quân chốt bị phong tỏa đến cả bộ phận đứng đằng sau. Hình dưới là một ví dụ từ Phòng thủ Pháp.

Chốt e6 và d5 hoàn toàn bị phong tỏa. Đáng chú ý là cả cánh quân phía sau của Đen cũng đều bị đóng băng rất khó chịu. Tượng và xe tự nhốt mình vào tù! Nếu Trắng có chốt thông ở h4, thì coi như ván cờ được định đoạt, dù lực lượng quân khá chênh lệch!